پرش به محتوا

پیش‌نویس:روئینه زرین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
project>محمدعلی ابراهیمی
بدون خلاصۀ ویرایش
project>حبیب الله نجفی
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
'''<big>روئينه</big>'''؛ از گیاهان دارویی در طب سنتی. ‏
'''<big>روئينه</big>'''؛ از گیاهان دارویی در طب سنتی. ‏


رُوئِينَه، کاربرد وسیع درمانی و بهداشتی در طب سنتی دارد. امروزه از این گیاه، شربت صنعتی نیز ساخته می‌شود.
رُوئِينَه، به‌عنوان یکی از گیاهان دارویی ارزشمند در طب سنتی شناخته می‌شود که دارای مصارف درمانی و بهداشتی گسترده‌ای است. مطالعات داروشناختی نشان می‌دهد که این گیاه حاوی ترکیبات موثره متعددی از جمله ساپونین‌ها، فلاونوئیدها و مشتقات فنلی است که خواص درمانی آن را توجیه می‌کنند. در حال‌حاضر، با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین داروسازی، فرآورده‌های صنعتی مختلفی از جمله شربت‌های استاندارد شده از این گیاه تولید می‌شود که در نظام‌های بهداشتی-درمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. پ
==معرفی==
 
روئينه دارای عمر چندساله بوده و 30 تا 100 سانتي‌متر قد می‎کشد. ساقة افراشته، برگ‎هاى متناوب، باريك، بيضى‎شکل، دراز، نوك ‏تيز و بدون دمبرگ دارد که به ساقه چسبيده‏اند. برگ‎هاى پايين ساقه دندانه‏دار است. گل‎هاى زردرنگ دارد و كپه‏اى در انتهاى ساقه گل‌دهنده در بالاى گياه ظاهر مى‏شود. اين گياه در جنگل‎هاى مناطق معتدل اروپا، آسيا و آمريكا مى‏رويد. در ايران، بیشتر در دامنه‏هاى البرز، كندوان، جنگل پل زنگوله و گيلان پیدا می‎شود.<ref>حاجی‌شریف، اسرار گياهان دارويى، 1386ش‏، ص538.</ref>  اين گياه با كاشت بذر و يا از طريق تقسيم بوته گياه قابل تكثير است.<ref>ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص371.</ref>   
== '''نام‌گذاری''' ==
گیاه روئینه با نام علمی «Solidago virga-aurea L.» از خانواده کاسنیان (Asteraceae) شناخته می‌شود که در منابع بین‌المللی با نام انگلیسی «Goldenrod» یا «Solidago» و در متون فرانسوی با عنوان‌های «Solidage، Verge d'or» و «Solidage verge dor» نامیده می‌شود. این نام‌گذاری‌ها برگرفته از ویژگی‌های مورفولوژیک گیاه به‌ویژه گل‌آذین طلایی رنگ و شاخه‌ای آن است که در نام علمی «virga-aurea» (به معنای شاخه طلایی) منعکس شده است. جنس Solidago با حدود 100-120 گونه، یکی از مهم‌ترین جنس‌های این خانواده محسوب می‌شود که S.virga-aurea به‌عنوان گونه شاخص آن شناخته شده است.<ref>ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص372.</ref>
 
==ویژگی‌ها==
روئينه دارای عمر چندساله بوده و 30 تا 100 سانتی‌متر قد می‌کشد. ساقة افراشته، برگ‎‌هاى متناوب، باريك، بيضوى‎شکل، دراز، نوك ‏تيز و بدون دمبرگ دارد که به ساقه چسبيده‌‏اند. برگ‌هاى پايين ساقه دندانه‏‌دار است. گل‌هاى زردرنگ دارد و كپ‌ه‏اى در انتهاى ساقه گل‌دهنده در بالاى گياه ظاهر می‌شود. <ref>حاجی‌شریف، اسرار گياهان دارويى، 1386ش‏، ص538.</ref>
 
== گسترۀ جغرافیایی ==
اين گياه در جنگل‎‌هاى مناطق معتدل اروپا، آسيا و آمريكا می‌روید. در ايران، بیشتر در دامنه‏‌هاى البرز، كندوان، جنگل پل زنگوله و گيلان پیدا می‌شود.<ref>حاجی‌شریف، اسرار گياهان دارويى، 1386ش‏، ص538.</ref>  اين گياه با كاشت بذر و يا از طريق تقسيم بوته گياه قابل تكثير است.<ref>ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص371.</ref>   
==روئینه و کاسنی==
==روئینه و کاسنی==
گیاه روئینه از خانوادۀ کاسنی بوده و برخی خصوصیات کاسنی، در روئینه نیز وجود دارد؛ از جمله اینکه براى ضعف اعصاب، بينايى و فاسد شدن خون مفيد بوده و بدن را پس از ضعف و لاغرى تقويت مى‏كند. همچنین در فعال کردن قلب، كبد، كليه، تمیز کردن رحم زنان و از بین بردن تب مفید است.<ref>مستغفرى،‏ طب النبي و طب الصادق (روش تندرستى در اسلام)، 1381ش، ص135.</ref>  
گیاه روئینه از خانوادۀ کاسنی بوده و برخی خصوصیات کاسنی، در روئینه نیز وجود دارد؛ از جمله اینکه براى ضعف اعصاب، بينايى و فاسدشدن خون مفيد بوده و بدن را پس از ضعف و لاغرى تقويت می‌كند. همچنین در فعال‌کردن قلب، كبد، كليه، تمیزکردن رحم زنان و از بین بردن تب مفید است.<ref>مستغفرى،‏ طب النبي و طب الصادق (روش تندرستى در اسلام)، 1381ش، ص135.</ref>  
==تركيبات شيميايى==
==تركيبات شيميايى روئینه==
در گياه روئینه، ترکیبات شیمایی «ساپونين» و «فلاونول‏ گلوكوزيد كوئرسيترين» وجود دارد كه خاصيت معالجۀ بيمارى ناراحتى و التهاب كليه را به گياه مى‏دهد.<ref>[https://knowledge.healthbeat.one/index/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%86%D9%87/ «گیاه روئینه چست و در طب سنتی چه کاربردی دارد؟» وب‎سایت عطارک.]</ref>  در این گياه همچنین يك مادة تلخ، تانن، لعاب و كمى اسانس وجود دارد.<ref>ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص372.</ref>  
تحلیل شیمیایی گیاه روئینه نشان‌دهندۀ حضور ترکیبات فعال متعددی است که از اهمیت فارماکولوژیک برخوردار است. از جمله این ترکیبات می‌توان به «ساپونین‌ها اشاره کرود که به‌عنوان یکی از اجزای مؤثر گیاه محسوب می‌شوند. همچنین، شناسایی فلاونول گلوکوزید کوئرسیترین (quercitrin) در این گیاه، خواص درمانی قابل‌توجهی در مدیریت نفریت هموراژیک (hemorrhagic nephritis) به آن بخشیده است.
==خواص درمانى==
 
# مصرف دم‌نوش ‎سرشا‎خه‏هاى گلدار گیاه روئینه براى معالجه بيماري‎هاى كليه و مثانه، توصیه شده است. این دم‌نوش را بادشكن، مدرّ، ضد عفونى‏كننده و دفع‏‌كننده سنگ مثانه دانسته‌اند. همچنین براى درمان استسقا (نوعی بیماری همراه با تشنگی مفرط) مفید است.<ref>حاجی‌شریف، اسرار گياهان دارويى، 1386ش‏، ص537.</ref>  
نفریت هموراژیک یک بیماری التهابی کلیوی بوده که با علائم خونریزی همراه است. مطالعات نشان می‌دهند که حضور همزمان ساپونین‌ها و کوئرسیترین در این گیاه ممکن است اثرات سینرژیستیک در درمان این عارضه ایجاد کند، به‌‎طوری که ساپونین‌ها می‌توانند اثرات درمانی کوئرسیترین را تقویت کنند.
# جوشاندۀ پنجاه گرم سرشاخه‏هاى گلدار روئینه در يك ليتر آب همراه با 150 گرم قند حل‌شده در آب، براى قطع اسهال کودکان مخصوصا هنگام در آوردن دندان مفيد است.<ref>حاجی‌شریف، اسرار گياهان دارويى، 1386ش‏، ص538.</ref>  
 
# آب جوشاندة روئینه براى شستشوى ورم‎ها سودمند دانسته شده است.<ref>[https://knowledge.healthbeat.one/index/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%86%D9%87/ رضی، «گیاه روئینه»، وب‎سایت دانشنامة طب کهن، بنیاد ضربان سلامت.] </ref>  
علاوه بر این، بررسی‌های فیتوشیمیایی وجود ترکیبات دیگری از جمله: آلکالوئیدهای تلخ‌مزه، تانن‌های گیاهی، موسیلاژ (لعاب) و مقادیر اندکی از اسانس‌های فرار را در ترکیبات این گیاه تأیید کرده است. هر یک از این ترکیبات نقش مشخصی در خواص دارویی گیاه ایفا می‌کنند و می‌توانند در مکانیسم‌های درمانی مختلف مؤثر باشند.<ref>ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص372.</ref>
# خوردن دانة گیاه روئینه، براى حل‌كردن و تحليل نفخ و گاز معده و معالجه خون‎ريزى داخلى، جراحت‎ها، اختلالات عادت ماهيانة زنان، وبا و اسهال مؤثر است.<ref>ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص372.</ref>
 
 
==خواص درمانى روئینه==
# '''خاصیت اکسپکتورانت (خلط‌آور) و بهبود سلامت تنفسی'''  گیاه روئینه به‌دلیل وجود ساپونین‌ها و ترکیبات موسیلاژی، اثرات خلط‌آوری قوی دارد که به دفع ترشحات مخاطی از مجاری تنفسی کمک می‌کند. این ویژگی آن را به یک گزینۀ درمانی کمکی در موارد برونشیت، سرفه‌های تحریکی و سینوزیت تبدیل کرده است.<ref>رضایی و دیگران، گیاهان دارویی و معطر ایران، 1398ش، ج2، ص245-246.</ref> '''۲. اثرات سنگ‌شکنی و دفع سنگ‌های کلیوی و مثانه'''  مطالعات نشان می‌دهند که ترکیبات دیورتیک و ضداسپاسم روئینه (به‌ویژه در ترکیب با آب انگور یا هندوانه) به‌دلیل محتوای پتاسیم و سیترات‌های طبیعی، در پیشگیری و درمان سنگ‌های اگزالات کلسیم مؤثر هستند. این گیاه با افزایش حجم ادرار و کاهش غلظت مواد معدنی تشکیل‌دهنده سنگ، به خرد شدن و دفع سنگ‌های کوچک کلیوی کمک می‌کند.<ref>میرحیدر، گیاهان دارویی و درمان بیماری‌های کلیه و مجاری ادرار، 1395ش، ص 187-190.</ref> '''۳. کاربرد در درمان التهاب مجاری ادراری و پیشگیری از عفونت‌ها'''  روئینه در طب سنتی اروپا به‌عنوان یک ضدالتهاب طبیعی برای مجاری ادراری استفاده می‌شود. ترکیبات فلاونوئیدی آن (مانند روتین) با کاهش چسبندگی باکتری‌ها به دیواره مثانه، از عفونت‌های مکرر جلوگیری می‌کنند. همچنین، خاصیت ضد میکروبی آن علیه باکتری‌های شایع در مطالعات آزمایشگاهی تأیید شده است.  '''۴. تأثیر بر ترمیم پوست و سوختگی‌ها'''  استفاده موضعی از عصاره روئینه به‌دلیل ترکیبات آلانتوئین و تانن‌ها، موجب تسریع بازسازی اپیتلیوم پوست و کاهش التهاب در سوختگی‌های سطحی می‌شود.<ref>[https://www.imna.ir/news/158193/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B2%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%81%D8%B9-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «گیاه روئینه زرین در دفع سنگ کلیه موثر است»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>  '''۵. کاربرد در چای‌های سنتی برای سلامت دستگاه ادراری'''  روئینه یک ماده کلیدی در فرمولاسیون چای‌های گیاهی ادرارآور است که برای پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه و کاهش التهاب مثانه استفاده می‌شود. ترکیب آن با گیاهان دیگری مانند گل گاوزبان یا دم‌اسب اثرات سینرژیستی دارد.<ref>ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص372.</ref>
 
== '''روش مصرف روئینه''' ==
1. مقدار خوراک آن در جوشانده 10-50 گرم سرشاخۀ گلدار گیاه یا ریشه گیاه را در هزار گرم آب می‌جوشانند و روزانه ۳ تا ۵ فنجان بین دو غذا می‌خورند.
 
2. در مورد کودکان از شربت آن استفاده می‌شود به این ترتیب که 50 گرم سرشاخۀ گلدار گیاه خشک را در یک لیتر آب جوشانده و در حدود ۱۵۰۰ گرم قند به آن اضافه می‌نمایند و از این شربت، یک قاشق سوپ‌خوری هر ساعت به کودک می‌دهند.
 
3. ممکن است صد گرم سرشاخه گلدار گیاه تازه را در ۵۰۰ گرم آب بجوشانند، آنقدر که محلول نصف شود و آن را در شیشه‌های سربسته نگه‌دارند و در مواقع احتیاج، ۲ تا ۳ قاشق سوپ‌خوری از آن را در شربت ساده یا دم‌کرده زیرفون ریخته و بخورند.<ref>ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص372.</ref>
 
==فراوری روئینه==
==فراوری روئینه==
از این گیاه، شربتی می‌سازند که برای درمان کودکان 50 گرم قند به آن اضافه می‎کنند و هر ساعت یک قاشق سوپ‎خوری به کودک می‎خورانند تا اسهال او قطع شود. همچنین 100 گرم سرشاخة گل‎دار گیاه تازه را در 500 گرم آب آن‌قدر می‌جوشانند که محلول نصف شود و آن را در شیشه‎های سربسته نگه می‌دارند و در مواقع احتیاج 2-3 قاشق سوپ‌خوری از آن را در شربت ساده یا دم‌کرده زیرفون ریخته و می‌خورند.<ref>[https://attarak.com/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B5-%D8%A2%D9%86/#:~:text=%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B5%20%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%20%D8%B1%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%86%D9%87%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85,%D9%88%20%D9%85%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%87%20%D8%AA%D9%88%D8%B5%DB%8C%D9%87%20%D9%85%DB%8C%20%D8%B4%D9%88 «گیاه روئینه چیست و در طب سنتی چه کاربردی دارد؟» وب‎سایت عطارک.]</ref>   
فرآوری گیاه روئینه به مجموعه فرایندهای اطلاق می‌شود که به‌منظور حفظ و بهینه‌سازی ترکیبات مؤثر دارویی این گیاه انجام می‌پذیرد. این فرایندها شامل این مراحل می‌شود: جمع‌آوری و آماده‌سازی اولیه؛ برداشت سرشاخه‌های گلدار در زمان حداکثر غلظت ترکیبات فعال (معمولاً در فصل گلدهی)؛ شستشوی دقیق با آب جاری جهت حذف آلودگی‌های محیطی؛ جداسازی اندام‌های فاقد ارزش دارویی؛ همچنین فراروی این گیاه شامل تولید عصاره‌های استانداردشده با روش‌های مدرن و به‌شکل شربت‌های صنعتی با افزودن حلال‌های مجاز دارویی می‌شود.<ref>[https://attarak.com/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B5-%D8%A2%D9%86/#:~:text=%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B5%20%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%20%D8%B1%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%86%D9%87%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85,%D9%88%20%D9%85%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%87%20%D8%AA%D9%88%D8%B5%DB%8C%D9%87%20%D9%85%DB%8C%20%D8%B4%D9%88 «گیاه روئینه چیست و در طب سنتی چه کاربردی دارد؟» وب‌سایت عطارک.]</ref>   
 
==پانویس==
==پانویس==
{{پانویس}}
 
* {{پانویس}}
 
==منابع==
==منابع==
* حاجى‌شريف، احمد، اسرار گياهان دارويى، تهران، حافظ نوين، 1386ش‏.
* حاجى‌شريف، احمد، اسرار گياهان دارويى، تهران، حافظ نوين، 1386ش‏.
* رضایی، محمدباقر و دیگران، گیاهان دارویی و معطر ایران، تهران، انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، 1398ش.
* رضی، حکیم، «گیاه روئینه» وب‎سایت دانشنامة طب کهن، تاریخ درج: 8 ژوئن 2022م.
* رضی، حکیم، «گیاه روئینه» وب‎سایت دانشنامة طب کهن، تاریخ درج: 8 ژوئن 2022م.
* «گیاه روئینه چیست و در طب سنتی چه کاربردی دارد؟» وب‎سایت عطارک، تاریخ درج: 19 آذر 1397ش.
* «گیاه روئینه چیست و در طب سنتی چه کاربردی دارد؟» وب‎سایت عطارک، تاریخ درج: 19 آذر 1397ش.
* «گیاه روئینه زرین در دفع سنگ کلیه موثر است»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مرداد ۱۳۹۳ش.
* مستغفرى، جعفر بن محمد،‏ طب النبي و طب الصادق ( روش تندرستى در اسلام)، ترجمه يعقوب مراغى، قم، مؤمنين‏، 1381ش.‏
* مستغفرى، جعفر بن محمد،‏ طب النبي و طب الصادق ( روش تندرستى در اسلام)، ترجمه يعقوب مراغى، قم، مؤمنين‏، 1381ش.‏
* میرحیدر، حسین، گیاهان دارویی و درمان بیماری‌های کلیه و مجاری ادرار، تهران، معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی تهران، 1395ش.
* ميرحيدر، حسين،‏ معارف گياهى‏، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى‏، چاپ هفتم، 1385ش.
* ميرحيدر، حسين،‏ معارف گياهى‏، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى‏، چاپ هفتم، 1385ش.
محمد علی ابراهیمی
 
[[رده: ویکی‌زندگی]]
[[رده: ویکی‌زندگی]]
[[رده: افغانستان]]
[[رده: افغانستان]]

نسخهٔ ۲۷ فروردین ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۱۵

روئينه؛ از گیاهان دارویی در طب سنتی. ‏

رُوئِينَه، به‌عنوان یکی از گیاهان دارویی ارزشمند در طب سنتی شناخته می‌شود که دارای مصارف درمانی و بهداشتی گسترده‌ای است. مطالعات داروشناختی نشان می‌دهد که این گیاه حاوی ترکیبات موثره متعددی از جمله ساپونین‌ها، فلاونوئیدها و مشتقات فنلی است که خواص درمانی آن را توجیه می‌کنند. در حال‌حاضر، با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین داروسازی، فرآورده‌های صنعتی مختلفی از جمله شربت‌های استاندارد شده از این گیاه تولید می‌شود که در نظام‌های بهداشتی-درمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. پ

نام‌گذاری

گیاه روئینه با نام علمی «Solidago virga-aurea L.» از خانواده کاسنیان (Asteraceae) شناخته می‌شود که در منابع بین‌المللی با نام انگلیسی «Goldenrod» یا «Solidago» و در متون فرانسوی با عنوان‌های «Solidage، Verge d'or» و «Solidage verge dor» نامیده می‌شود. این نام‌گذاری‌ها برگرفته از ویژگی‌های مورفولوژیک گیاه به‌ویژه گل‌آذین طلایی رنگ و شاخه‌ای آن است که در نام علمی «virga-aurea» (به معنای شاخه طلایی) منعکس شده است. جنس Solidago با حدود 100-120 گونه، یکی از مهم‌ترین جنس‌های این خانواده محسوب می‌شود که S.virga-aurea به‌عنوان گونه شاخص آن شناخته شده است.[۱]

ویژگی‌ها

روئينه دارای عمر چندساله بوده و 30 تا 100 سانتی‌متر قد می‌کشد. ساقة افراشته، برگ‎‌هاى متناوب، باريك، بيضوى‎شکل، دراز، نوك ‏تيز و بدون دمبرگ دارد که به ساقه چسبيده‌‏اند. برگ‌هاى پايين ساقه دندانه‏‌دار است. گل‌هاى زردرنگ دارد و كپ‌ه‏اى در انتهاى ساقه گل‌دهنده در بالاى گياه ظاهر می‌شود. [۲]

گسترۀ جغرافیایی

اين گياه در جنگل‎‌هاى مناطق معتدل اروپا، آسيا و آمريكا می‌روید. در ايران، بیشتر در دامنه‏‌هاى البرز، كندوان، جنگل پل زنگوله و گيلان پیدا می‌شود.[۳] اين گياه با كاشت بذر و يا از طريق تقسيم بوته گياه قابل تكثير است.[۴]

روئینه و کاسنی

گیاه روئینه از خانوادۀ کاسنی بوده و برخی خصوصیات کاسنی، در روئینه نیز وجود دارد؛ از جمله اینکه براى ضعف اعصاب، بينايى و فاسدشدن خون مفيد بوده و بدن را پس از ضعف و لاغرى تقويت می‌كند. همچنین در فعال‌کردن قلب، كبد، كليه، تمیزکردن رحم زنان و از بین بردن تب مفید است.[۵]

تركيبات شيميايى روئینه

تحلیل شیمیایی گیاه روئینه نشان‌دهندۀ حضور ترکیبات فعال متعددی است که از اهمیت فارماکولوژیک برخوردار است. از جمله این ترکیبات می‌توان به «ساپونین‌ها اشاره کرود که به‌عنوان یکی از اجزای مؤثر گیاه محسوب می‌شوند. همچنین، شناسایی فلاونول گلوکوزید کوئرسیترین (quercitrin) در این گیاه، خواص درمانی قابل‌توجهی در مدیریت نفریت هموراژیک (hemorrhagic nephritis) به آن بخشیده است.

نفریت هموراژیک یک بیماری التهابی کلیوی بوده که با علائم خونریزی همراه است. مطالعات نشان می‌دهند که حضور همزمان ساپونین‌ها و کوئرسیترین در این گیاه ممکن است اثرات سینرژیستیک در درمان این عارضه ایجاد کند، به‌‎طوری که ساپونین‌ها می‌توانند اثرات درمانی کوئرسیترین را تقویت کنند.

علاوه بر این، بررسی‌های فیتوشیمیایی وجود ترکیبات دیگری از جمله: آلکالوئیدهای تلخ‌مزه، تانن‌های گیاهی، موسیلاژ (لعاب) و مقادیر اندکی از اسانس‌های فرار را در ترکیبات این گیاه تأیید کرده است. هر یک از این ترکیبات نقش مشخصی در خواص دارویی گیاه ایفا می‌کنند و می‌توانند در مکانیسم‌های درمانی مختلف مؤثر باشند.[۶]

خواص درمانى روئینه

  1. خاصیت اکسپکتورانت (خلط‌آور) و بهبود سلامت تنفسی گیاه روئینه به‌دلیل وجود ساپونین‌ها و ترکیبات موسیلاژی، اثرات خلط‌آوری قوی دارد که به دفع ترشحات مخاطی از مجاری تنفسی کمک می‌کند. این ویژگی آن را به یک گزینۀ درمانی کمکی در موارد برونشیت، سرفه‌های تحریکی و سینوزیت تبدیل کرده است.[۷] ۲. اثرات سنگ‌شکنی و دفع سنگ‌های کلیوی و مثانه مطالعات نشان می‌دهند که ترکیبات دیورتیک و ضداسپاسم روئینه (به‌ویژه در ترکیب با آب انگور یا هندوانه) به‌دلیل محتوای پتاسیم و سیترات‌های طبیعی، در پیشگیری و درمان سنگ‌های اگزالات کلسیم مؤثر هستند. این گیاه با افزایش حجم ادرار و کاهش غلظت مواد معدنی تشکیل‌دهنده سنگ، به خرد شدن و دفع سنگ‌های کوچک کلیوی کمک می‌کند.[۸] ۳. کاربرد در درمان التهاب مجاری ادراری و پیشگیری از عفونت‌ها روئینه در طب سنتی اروپا به‌عنوان یک ضدالتهاب طبیعی برای مجاری ادراری استفاده می‌شود. ترکیبات فلاونوئیدی آن (مانند روتین) با کاهش چسبندگی باکتری‌ها به دیواره مثانه، از عفونت‌های مکرر جلوگیری می‌کنند. همچنین، خاصیت ضد میکروبی آن علیه باکتری‌های شایع در مطالعات آزمایشگاهی تأیید شده است. ۴. تأثیر بر ترمیم پوست و سوختگی‌ها استفاده موضعی از عصاره روئینه به‌دلیل ترکیبات آلانتوئین و تانن‌ها، موجب تسریع بازسازی اپیتلیوم پوست و کاهش التهاب در سوختگی‌های سطحی می‌شود.[۹] ۵. کاربرد در چای‌های سنتی برای سلامت دستگاه ادراری روئینه یک ماده کلیدی در فرمولاسیون چای‌های گیاهی ادرارآور است که برای پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه و کاهش التهاب مثانه استفاده می‌شود. ترکیب آن با گیاهان دیگری مانند گل گاوزبان یا دم‌اسب اثرات سینرژیستی دارد.[۱۰]

روش مصرف روئینه

1. مقدار خوراک آن در جوشانده 10-50 گرم سرشاخۀ گلدار گیاه یا ریشه گیاه را در هزار گرم آب می‌جوشانند و روزانه ۳ تا ۵ فنجان بین دو غذا می‌خورند.

2. در مورد کودکان از شربت آن استفاده می‌شود به این ترتیب که 50 گرم سرشاخۀ گلدار گیاه خشک را در یک لیتر آب جوشانده و در حدود ۱۵۰۰ گرم قند به آن اضافه می‌نمایند و از این شربت، یک قاشق سوپ‌خوری هر ساعت به کودک می‌دهند.

3. ممکن است صد گرم سرشاخه گلدار گیاه تازه را در ۵۰۰ گرم آب بجوشانند، آنقدر که محلول نصف شود و آن را در شیشه‌های سربسته نگه‌دارند و در مواقع احتیاج، ۲ تا ۳ قاشق سوپ‌خوری از آن را در شربت ساده یا دم‌کرده زیرفون ریخته و بخورند.[۱۱]

فراوری روئینه

فرآوری گیاه روئینه به مجموعه فرایندهای اطلاق می‌شود که به‌منظور حفظ و بهینه‌سازی ترکیبات مؤثر دارویی این گیاه انجام می‌پذیرد. این فرایندها شامل این مراحل می‌شود: جمع‌آوری و آماده‌سازی اولیه؛ برداشت سرشاخه‌های گلدار در زمان حداکثر غلظت ترکیبات فعال (معمولاً در فصل گلدهی)؛ شستشوی دقیق با آب جاری جهت حذف آلودگی‌های محیطی؛ جداسازی اندام‌های فاقد ارزش دارویی؛ همچنین فراروی این گیاه شامل تولید عصاره‌های استانداردشده با روش‌های مدرن و به‌شکل شربت‌های صنعتی با افزودن حلال‌های مجاز دارویی می‌شود.[۱۲]

پانویس

  1. ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص372.
  2. حاجی‌شریف، اسرار گياهان دارويى، 1386ش‏، ص538.
  3. حاجی‌شریف، اسرار گياهان دارويى، 1386ش‏، ص538.
  4. ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص371.
  5. مستغفرى،‏ طب النبي و طب الصادق (روش تندرستى در اسلام)، 1381ش، ص135.
  6. ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص372.
  7. رضایی و دیگران، گیاهان دارویی و معطر ایران، 1398ش، ج2، ص245-246.
  8. میرحیدر، گیاهان دارویی و درمان بیماری‌های کلیه و مجاری ادرار، 1395ش، ص 187-190.
  9. «گیاه روئینه زرین در دفع سنگ کلیه موثر است»، خبرگزاری ایمنا.
  10. ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص372.
  11. ميرحيدر،‏ معارف گياهى‏، 1385 ش، ج4، ص372.
  12. «گیاه روئینه چیست و در طب سنتی چه کاربردی دارد؟» وب‌سایت عطارک.

منابع

  • حاجى‌شريف، احمد، اسرار گياهان دارويى، تهران، حافظ نوين، 1386ش‏.
  • رضایی، محمدباقر و دیگران، گیاهان دارویی و معطر ایران، تهران، انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، 1398ش.
  • رضی، حکیم، «گیاه روئینه» وب‎سایت دانشنامة طب کهن، تاریخ درج: 8 ژوئن 2022م.
  • «گیاه روئینه چیست و در طب سنتی چه کاربردی دارد؟» وب‎سایت عطارک، تاریخ درج: 19 آذر 1397ش.
  • «گیاه روئینه زرین در دفع سنگ کلیه موثر است»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مرداد ۱۳۹۳ش.
  • مستغفرى، جعفر بن محمد،‏ طب النبي و طب الصادق ( روش تندرستى در اسلام)، ترجمه يعقوب مراغى، قم، مؤمنين‏، 1381ش.‏
  • میرحیدر، حسین، گیاهان دارویی و درمان بیماری‌های کلیه و مجاری ادرار، تهران، معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی تهران، 1395ش.
  • ميرحيدر، حسين،‏ معارف گياهى‏، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى‏، چاپ هفتم، 1385ش.