پرش به محتوا

پیش‌نویس:گلشهر: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
project>حمید فاضل
جز ۱۳ نسخه واردشده
 
(۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''<big>گلشهر</big>'''؛ از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین سکونت‌گاه‌های مهاجرین افغانستانی در مشهد.
[[پرونده:گلشهر.jpg|جایگزین=محلۀ گلشهر مشهد|بندانگشتی|محلۀ گلشهر مشهد]]
'''{{درشت|گلشهر}}'''؛ از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین سکونت‌گاه‌های مهاجرین افغانستانی در مشهد.


گلشهر، نامی آشنا برای مشهدی‌ها و افغانستانی‌های مقیم این شهر است؛ محله‌ای کوچک، آرام و بی‌حاشیه که خیابان‌ها، کوچه‌ها، خانه‌ها و مغازه‌های آن با هویت و زندگی افغانستانی‌های مهاجر گره خورده‌ است.
گلشهر محله‌ای کوچک و آرام در شرق مشهد است که بیشتر با حضور مهاجران افغانستانی شناخته می‌شود. این محله در گذشته روستای «گلشن» بود و با توسعه شهری، سکونتگاه مهاجران شد. حدود ۷۰ هزار نفر در گلشهر زندگی می‌کنند که نیمی از آن‌ها مهاجران افغانستانی، عمدتاً هزاره و مسلمان‌اند. اقتصاد محله حول بازارهای محلی مانند «شلوغ بازار» و «بازار ملل» می‌چرخد و بیشتر مردم شاغل یا فروشنده‌اند. فرهنگ و هنر گلشهر با ادبیات، مراسم مذهبی و غذاهای سنتی افغانستانی شکل گرفته است. مشکلات محله شامل تراکم جمعیت، معابر کم‌عرض و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه است.


==تاریخچه==
==تاریخچه گلشهر==
گلشهر در قدیم روستایی به‌نام «گلشن» بوده که به‌مرور زمین‌های کشاورزی آن به منازل مسکونی و اجاره‌ای تبدیل و به شهر مشهد وصل شده است. این محله از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تا کنون، سکونتگاه مهاجرین افغانستانی بوده است.<ref>[https://www.isna.ir/photo/97050804220/%D8%AF%D8%B1%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-%DA%AF%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%B1 معصومی، «در حاشیه؛ گلشهر»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> اما خیلی پیش‌تر از آن، هستۀ اولیۀ گلشهر را آن دسته از طلاب و روحانیون افغانستانی پایه‌گذاری کردند که در سال 1353ش از عراق اخراج و وارد مشهد شدند.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محله‌ی گلشهر مشهد»، ص 12.</ref>  
گلشهر در قدیم روستایی به‌نام «گلشن» بوده که به‌مرور زمین‌های کشاورزی آن به منازل مسکونی و اجاره‌ای تبدیل و به شهر [[مشهد]] وصل شده است. این محله از ابتدای پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] تا کنون، سکونتگاه [[مهاجران افغانستانی در ایران|مهاجرین افغانستانی]] بوده است.<ref>[https://www.isna.ir/photo/97050804220/درحاشیه-گلشهر معصومی، «در حاشیه؛ گلشهر»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> اما خیلی پیش‌تر از آن، هستهٔ اولیهٔ گلشهر را آن دسته از طلاب و روحانیون افغانستانی پایه‌گذاری کردند که در سال ۱۳۵۳ش از عراق اخراج و وارد مشهد شدند.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 12.</ref>


==موقعیت جغرافیایی==
==موقعیت جغرافیایی گلشهر==
گلشهر محله‌ای در شرق شهر مشهد و بالادست «صد متری» یا «بلوار شهید بابا نظر» قرار دارد که خیابان‌های «شهید آوینی»، «سخاوت»، «کرامت»، «گلبو» و «یعقوبی» از معابر اصلی آن به شمار می‌آیند. محله‌های «نیزه»، «ساختمان» و «پنج تن» نیز آن را احاطه کرده‌اند.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/122954/%DA%AF%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%83%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%9F «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.]</ref> گلشهر در پایین‌ترین رتبۀ منزلت مسکونی در میان نواحی شهر مشهد قرار دارد.<ref>یوسفی، «تأملی بر مرزبندی اجتماعی فضای شهری مشهد: طبقه‌بندی منزلتی نواحی شهر مشهد»، 61-91.</ref>  
گلشهر محله‌ای در شرق شهر مشهد و بالادست «صد متری» یا «بلوار شهید بابا نظر» قرار دارد که خیابان‌های «شهید آوینی»، «سخاوت»، «[[کرامت]]»، «گلبو» و «یعقوبی» از معابر اصلی آن به‌شمار می‌آیند. محله‌های «نیزه»، «ساختمان» و «پنج تن» نیز آن را احاطه کرده‌اند.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/122954/گلشهر-كجاست؟ «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.]</ref> گلشهر در پایین‌ترین رتبهٔ منزلت مسکونی در میان نواحی شهر مشهد قرار دارد.<ref>یوسفی، «تأملی بر مرزبندی اجتماعی فضای شهری مشهد: طبقه‌بندی منزلتی نواحی شهر مشهد»، 61-91.</ref>


==جمعیت‌شناسی==
==جمعیت‌شناسی گلشهر==
50-65 درصد جمعیت گلشهر را مهاجران افغانستانی<ref>Abbasi_Shavazi et al, "Second Generation Afghans in Iran: Integration Identity and Return", p.78.</ref> با جمعیتی در حدود 70 هزار نفر تشکیل می‌دهد.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/122954/%DA%AF%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%83%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%9F «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.]</ref> قریب به‌اتفاق افغانستانی‌های ساکن گلشهر مسلمان، پیرو مذهب جعفری و از مردم هزاره بوده<ref>یوسفی و دیگران، «شبکۀ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 226.</ref> و در مکان‌هایی نزدیک به هم زندگی می‌کنند.<ref>یوسفی و دیگران، «شبکۀ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 233.</ref>  
۵۰–۶۵ درصد [[جمعیت]] گلشهر را مهاجران افغانستانی<ref>Abbasi_Shavazi et al, "Second Generation Afghans in Iran: Integration Identity and Return", p.78.</ref> با جمعیتی در حدود ۷۰ هزار نفر تشکیل می‌دهد.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/122954/گلشهر-كجاست؟ «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.]</ref> قریب به‌اتفاق افغانستانی‌های ساکن گلشهر [[مسلمان]]، پیرو مذهب جعفری و از مردم هزاره بوده<ref>یوسفی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 226.</ref> و در مکان‌هایی نزدیک به هم [[زندگی]] می‌کنند.<ref>یوسفی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 233.</ref>


==اقتصاد==
==اقتصاد گلشهر==
حدود 29 درصد مهاجران افغانستانی در گلشهر، خانه‌های ملکی دارند.<ref>جمشیدیها و علی‌بابایی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، ص 80.</ref> «شلوغ بازار» شامل یک خیابان و کوچه‌های منتهی به آن، مرکز محلۀ گلشهر را تشکیل می‌دهد که علاوه بر کارکرد اقتصادی، مرکز عمدۀ تعاملات اجتماعی و حتی فرهنگی محله به‌شمار می‌آید.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محله‌ی گلشهر مشهد»، ص 9.</ref>  تراكم زياد جمعيت افغانستانی‌ها در گلشهر سبب شده كه اقتصاد محله رونق بيشتری داشته باشد.<ref> [https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/122954/%DA%AF%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%83%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%9F «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.]</ref>  «بازار ملل» که بزرگ‌ترین بازار شمال شرق کشور است، در ابتدای بلوار اصلی گلشهر، «بلوار شهید آوینی» ساخته شده است.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محله‌ی گلشهر مشهد»، ص 9.</ref> مهاجرین به تولید و عرضۀ لباس و خوراکی‌های سنتی افغانستان در بازار گلشهر می‌پردازند.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محله‌ی گلشهر مشهد»، ص 12.</ref>  در این میان، دانش‌آموختگانی هم هستند که به‌دلیل فراهم نبودن اشتغال متناسب با رشتۀ تحصیلی، به فروشندگی روی آورده‌اند.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/73742/%C2%AB%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%E2%80%8C%D8%B4%D9%87%D8%B1%C2%BB-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86.html «کابل‌شهر» ایران،‌ روزنامه همشهری.]</ref>  96 درصد سرپرستان خانواده‌های مهاجر در گلشهر، شاغل و بیشتر آنها کارگران ساده هستند.<ref>یوسفی و دیگران، «شبکۀ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 225.</ref>  صاحبان مشاغل آزاد، طلاب و روحانیون گروه‌های شغلی بعدی را تشکیل می‌دهند.<ref>جمشیدیها و علی‌ بابایی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، ص 80.</ref>  بخشی از زنان در زمين‌های كشاورزی اطراف گلشهر كار می‌کنند.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/122954/%DA%AF%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%83%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%9F «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.]</ref> 
[[پرونده:گلشهر۲.jpg|جایگزین=شلوغ بازار مهاجران افغانستانی در شهر گلشهر در حاشیه مشهد|بندانگشتی|شلوغ بازار مهاجران افغانستانی در شهر گلشهر در حاشیه مشهد]]
حدود ۲۹ درصد مهاجران افغانستانی در گلشهر، خانه‌های ملکی دارند.<ref>جمشیدیها و علی‌بابایی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، ص 80.</ref> «شلوغ بازار» شامل یک خیابان و کوچه‌های منتهی به آن، مرکز محلهٔ [[گلشهر]] را تشکیل می‌دهد که علاوه بر کارکرد اقتصادی، مرکز عمدهٔ تعاملات اجتماعی و حتی فرهنگی محله به‌شمار می‌آید.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.</ref>  


==فرهنگ و هنر==
تراکم زیاد جمعیت افغانستانی‌ها در گلشهر سبب شده که اقتصاد محله رونق بیشتری داشته باشد.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/122954/گلشهر-كجاست؟ «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.]</ref> «بازار ملل» که بزرگ‌ترین بازار شمال شرق کشور است، در ابتدای بلوار اصلی گلشهر، «بلوار شهید آوینی» ساخته شده است.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.</ref> مهاجرین به تولید و عرضهٔ لباس و خوراکی‌های سنتی افغانستان در بازار گلشهر می‌پردازند.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 12.</ref>
فرهنگِ مراسم عروسی، عزا، مناسک مذهبی و سایر شئون اجتماعی ساکنان گلشهر با فرهنگ غالب مردم ایران متفاوت است.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محله‌ی گلشهر مشهد»، ص 11.</ref>  ادبیات عامیانۀ خاصی در این محله رواج دارد که در ادبیات عامیانۀ افغانستان ریشه دارد<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محله‌ی گلشهر مشهد»، ص 11.</ref>  و عرضۀ کتاب و موسیقی افغانستانی و تشکیل مدارس خودگردان، انجمن‌ها و نهادهای فرهنگی در محله به‌صورت کامل مشخص است.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محله‌ی گلشهر مشهد»، ص 11.</ref> 
چای سبز جایگاه ویژه‌ای در زندگی مهاجران دارد. در رستوران‌های گلشهر، «کباب» و «قابلی»‌ مشتریان خود را دارد و دیوارهای چوبی و گچی، بخش‌های مردانه و زنانۀ رستوران را از هم جدا می‌کند.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/73742/%C2%AB%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%E2%80%8C%D8%B4%D9%87%D8%B1%C2%BB-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86.html «کابل‌شهر» ایران،‌ روزنامه همشهری.]</ref>  
هیئت‌های عزاداری، ماهیت طایفه‌ای و فامیلی دارند.<ref>ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۹.</ref> حضور جوانان و نوجوانان در هیئت‌های بزرگ مهاجران به‌وضوح دیده می‌شود.<ref>ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۱۴.</ref> سبک‌های سنتی عزاداری در میان مهاجرین رنگ باخته و سبک‌های عزاداری ایرانی در هیئت‌ها رواج یافته است.<ref>ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۸.</ref> در گذشته «قابلی» معروف‌ترین و مهم‌ترین غذای نذری هیئت‌های افغانستانی بود؛ اما امروزه این غذا کمتر طبخ شده و جای خود را به غذاهایی چون قیمه، چلومرغ و شله‌مشهدی داده است.<ref>ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۵.</ref>  


==تفریح و سرگرمی==
در این میان، دانش‌آموختگانی هم هستند که به‌دلیل فراهم نبودن اشتغال متناسب با رشتهٔ تحصیلی، به فروشندگی روی آورده‌اند.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/73742/%C2«Ú©Ø§Ø¨Ù„‌شهر%C2»-ایران.html «کابل‌شهر» ایران، روزنامه همشهری.]</ref> ۹۶ درصد سرپرستان خانواده‌های مهاجر در گلشهر، شاغل و بیشتر آنها کارگران ساده هستند.<ref>یوسفی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 225.</ref> صاحبان مشاغل آزاد، طلاب و روحانیون گروه‌های شغلی بعدی را تشکیل می‌دهند.<ref>جمشیدیها و علی بابایی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، ص 80.</ref> بخشی از زنان در زمین‌های کشاورزی اطراف گلشهر کار می‌کنند.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/122954/گلشهر-كجاست؟ «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.]</ref>
سالخوردگان مهاجر گلشهر، برای گذراندن اوقات فراغت به ورزش «تیراندازی با کمان» روی آورده‌اند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/485835/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%84%DB%8C-%DA%AF%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF «تیروکمان، سرگرمی اهالی گلشهر مشهد»، سایت فرارو.]</ref>  


==مشکلات زیست‌محیطی==
==فرهنگ و هنر در گلشهر==
نزدیکی «شلوغ بازار» به ایستگاه اتوبوس، درمانگاه، مؤسسات آموزشی و مدارس، این بخش را به شلوغ‌ترین بخش گلشهر تبدیل کرده است.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محله‌ی گلشهر مشهد»، ص 9.</ref> در مرکز گلشهر، معابر کم‌عرض هستند که باعث بروز مشکلات ترافیکی شده<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محله‌ی گلشهر مشهد»، ص 9.</ref> و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه بر این مشکل افزوده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83301417/درد-دل-مردم-گلشهر-مشهد-با-خبرنگاران «درد دل مردم گلشهر مشهد با خبرنگاران»،‌خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>  
[[پرونده:گلشهر۱.jpg|جایگزین=کوچه‌های محرم در محله گلشهر مشهد|بندانگشتی|کوچه‌های محرم در محله گلشهر مشهد]]
فرهنگِ [[مراسم عروسی]]، عزا، مناسک مذهبی و سایر شئون اجتماعی ساکنان گلشهر با فرهنگ غالب مردم [[ایران]] متفاوت است.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 11.</ref> ادبیات عامیانهٔ خاصی در این محله رواج دارد که در ادبیات عامیانهٔ افغانستان ریشه دارد<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 11.</ref> و عرضهٔ [[کتاب]] و [[موسیقی محلی افغانستان|موسیقی افغانستانی]] و تشکیل [[مدارس خودگردان]]، انجمن‌ها و نهادهای فرهنگی در محله به‌صورت کامل مشخص است.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 11.</ref>
 
[[چای]] سبز جایگاه ویژه‌ای در زندگی مهاجران دارد. در رستوران‌های گلشهر، «کباب» و «قابلی» مشتریان خود را دارد و دیوارهای چوبی و گچی، بخش‌های مردانه و زنانهٔ رستوران را از هم جدا می‌کند.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/73742/%C2«Ú©Ø§Ø¨Ù„‌شهر%C2»-ایران.html «کابل‌شهر» ایران، روزنامه همشهری.]</ref> [[هیئت|هیئت‌های]] [[عزاداری]]، ماهیت طایفه‌ای و فامیلی دارند.<ref>ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۹.</ref>
 
حضور [[جوانی|جوانان]] و [[نوجوانی|نوجوانان]] در هیئت‌های بزرگ مهاجران به‌وضوح دیده می‌شود.<ref>ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۱۴.</ref> سبک‌های سنتی عزاداری در میان مهاجرین رنگ باخته و سبک‌های عزاداری ایرانی در هیئت‌ها رواج یافته است.<ref>ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۸.</ref> در گذشته «قابلی» معروف‌ترین و مهم‌ترین غذای [[نذری]] هیئت‌های افغانستانی بود؛ اما امروزه این غذا کمتر طبخ شده و جای خود را به غذاهایی چون [[خورش قیمه|قیمه]]، چلومرغ و [[شله مشهدی|شله‌مشهدی]] داده است.<ref>ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۵.</ref>
 
==تفریح و سرگرمی در گلشهر==
[[سالمند|سالخوردگان]] مهاجر گلشهر، برای گذراندن اوقات فراغت به [[ورزش]] «تیراندازی با کمان» روی آورده‌اند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/485835/تصاویر-تیروکمان-سرگرمی-اهالی-گلشهر-مشهد «تیروکمان، سرگرمی اهالی گلشهر مشهد»، سایت فرارو.]</ref>
 
==مشکلات زیست‌محیطی گلشهر==
نزدیکی «شلوغ بازار» به ایستگاه اتوبوس، درمانگاه، مؤسسات آموزشی و مدارس، این بخش را به شلوغ‌ترین بخش گلشهر تبدیل کرده است.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.</ref> در مرکز گلشهر، معابر کم‌عرض هستند که باعث بروز مشکلات ترافیکی شده<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.</ref> و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه بر این مشکل افزوده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83301417/درد-دل-مردم-گلشهر-مشهد-با-خبرنگاران «درد دل مردم گلشهر مشهد با خبرنگاران»،خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>


==پانویس==
==پانویس==
خط ۳۰: خط ۳۹:


==منابع==
==منابع==
* اخلاقی، آمنه و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محله‌ی گلشهر مشهد»، دومین کنفرانس ملی جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی، ۲۵ دی‌ماه ۱۳۹۳ش.
{{آغاز منابع}}
* «تیروکمان، سرگرمی اهالی گلشهر مشهد»، سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ‌۷ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
* اخلاقی، آمنه و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، دومین کنفرانس ملی جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی، ۲۵ دی‌ماه ۱۳۹۳ش.
* جمشیدی‌ها، غلامرضا و علی‌بابایی، یحیی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، نامه‌ی علوم اجتماعی، شماره ۲۰، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش.
* «تیروکمان، سرگرمی اهالی گلشهر مشهد»، سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
* «درد دل مردم گلشهر مشهد با خبرنگاران»، ‌خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
* جمشیدی‌ها، غلامرضا و علی‌بابایی، یحیی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، نامهٔ علوم اجتماعی، شماره ۲۰، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش.
* «درد دل مردم گلشهر مشهد با خبرنگاران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
* ظریف پویا، محمدمحسن و صدر نبوی، فاطمه، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، نامه انسان‌شناسی، سال هفدهم، شماره ۳۱، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش.
* ظریف پویا، محمدمحسن و صدر نبوی، فاطمه، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، نامه انسان‌شناسی، سال هفدهم، شماره ۳۱، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش.
* «کابل‌شهر» ایران،‌ روزنامه همشهری، تاریخ انتشار: ۳۰ مرداد ۱۳۹۸ش.
* «کابل‌شهر» ایران، روزنامه همشهری، تاریخ انتشار: ۳۰ مرداد ۱۳۹۸ش.
* «گلشهر کجاست»، وب‌سایت روزنامه اعتماد، تاریخ انتشار: ۲۶ فروردین ۱۳۹۸ش.
* «گلشهر کجاست»، وب‌سایت روزنامه اعتماد، تاریخ انتشار: ۲۶ فروردین ۱۳۹۸ش.
* معصومی، علیرضا، «در حاشیه؛ گلشهر»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ انتشار: 8 مرداد 1397ش.
* معصومی، علیرضا، «در حاشیه؛ گلشهر»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ انتشار: ۸ مرداد ۱۳۹۷ش.
* یوسفی، علی، «تأملی بر مرزبندی اجتماعی فضای شهری مشهد: طبقه‌بندی منزلتی نواحی شهر مشهد»، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، پاییز و زمستان ۱۳۸۸ش.
* یوسفی، علی، «تأملی بر مرزبندی اجتماعی فضای شهری مشهد: طبقه‌بندی منزلتی نواحی شهر مشهد»، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، پاییز و زمستان ۱۳۸۸ش.
* یوسفی، علی و دیگران، «شبکۀ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، مسائل اجتماعی ایران، شماره ۱، تابستان ۱۳۹۲ش.
* یوسفی، علی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، مسائل اجتماعی ایران، شماره ۱، تابستان ۱۳۹۲ش.
* Abbasi_Shavazi, Mohammad Jalal et al. "Second Generation Afghans in Iran: Integration Identity and Return", Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit (AREU), 2008.
* Abbasi_Shavazi, Mohammad Jalal et al. "Second Generation Afghans in Iran: Integration Identity and Return", Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit (AREU), 2008.
{{پایان منابع}}
{{خراسان رضوی-افقی}}


[[رده: ویکی‌زندگی]]
[[رده:جامعه افغانستان]]
[[رده: افغانستان]] [[رده: مناطق مسکونی]] [[رده: خرده‌فرهنگ]]
[[رده:مشهد]]
[[رده:مناطق مسکونی]]

نسخهٔ کنونی تا ۷ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۴۴

محلۀ گلشهر مشهد
محلۀ گلشهر مشهد

گلشهر؛ از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین سکونت‌گاه‌های مهاجرین افغانستانی در مشهد.

گلشهر محله‌ای کوچک و آرام در شرق مشهد است که بیشتر با حضور مهاجران افغانستانی شناخته می‌شود. این محله در گذشته روستای «گلشن» بود و با توسعه شهری، سکونتگاه مهاجران شد. حدود ۷۰ هزار نفر در گلشهر زندگی می‌کنند که نیمی از آن‌ها مهاجران افغانستانی، عمدتاً هزاره و مسلمان‌اند. اقتصاد محله حول بازارهای محلی مانند «شلوغ بازار» و «بازار ملل» می‌چرخد و بیشتر مردم شاغل یا فروشنده‌اند. فرهنگ و هنر گلشهر با ادبیات، مراسم مذهبی و غذاهای سنتی افغانستانی شکل گرفته است. مشکلات محله شامل تراکم جمعیت، معابر کم‌عرض و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه است.

تاریخچه گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]

گلشهر در قدیم روستایی به‌نام «گلشن» بوده که به‌مرور زمین‌های کشاورزی آن به منازل مسکونی و اجاره‌ای تبدیل و به شهر مشهد وصل شده است. این محله از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تا کنون، سکونتگاه مهاجرین افغانستانی بوده است.[۱] اما خیلی پیش‌تر از آن، هستهٔ اولیهٔ گلشهر را آن دسته از طلاب و روحانیون افغانستانی پایه‌گذاری کردند که در سال ۱۳۵۳ش از عراق اخراج و وارد مشهد شدند.[۲]

موقعیت جغرافیایی گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]

گلشهر محله‌ای در شرق شهر مشهد و بالادست «صد متری» یا «بلوار شهید بابا نظر» قرار دارد که خیابان‌های «شهید آوینی»، «سخاوت»، «کرامت»، «گلبو» و «یعقوبی» از معابر اصلی آن به‌شمار می‌آیند. محله‌های «نیزه»، «ساختمان» و «پنج تن» نیز آن را احاطه کرده‌اند.[۳] گلشهر در پایین‌ترین رتبهٔ منزلت مسکونی در میان نواحی شهر مشهد قرار دارد.[۴]

جمعیت‌شناسی گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]

۵۰–۶۵ درصد جمعیت گلشهر را مهاجران افغانستانی[۵] با جمعیتی در حدود ۷۰ هزار نفر تشکیل می‌دهد.[۶] قریب به‌اتفاق افغانستانی‌های ساکن گلشهر مسلمان، پیرو مذهب جعفری و از مردم هزاره بوده[۷] و در مکان‌هایی نزدیک به هم زندگی می‌کنند.[۸]

اقتصاد گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]
شلوغ بازار مهاجران افغانستانی در شهر گلشهر در حاشیه مشهد
شلوغ بازار مهاجران افغانستانی در شهر گلشهر در حاشیه مشهد

حدود ۲۹ درصد مهاجران افغانستانی در گلشهر، خانه‌های ملکی دارند.[۹] «شلوغ بازار» شامل یک خیابان و کوچه‌های منتهی به آن، مرکز محلهٔ گلشهر را تشکیل می‌دهد که علاوه بر کارکرد اقتصادی، مرکز عمدهٔ تعاملات اجتماعی و حتی فرهنگی محله به‌شمار می‌آید.[۱۰]

تراکم زیاد جمعیت افغانستانی‌ها در گلشهر سبب شده که اقتصاد محله رونق بیشتری داشته باشد.[۱۱] «بازار ملل» که بزرگ‌ترین بازار شمال شرق کشور است، در ابتدای بلوار اصلی گلشهر، «بلوار شهید آوینی» ساخته شده است.[۱۲] مهاجرین به تولید و عرضهٔ لباس و خوراکی‌های سنتی افغانستان در بازار گلشهر می‌پردازند.[۱۳]

در این میان، دانش‌آموختگانی هم هستند که به‌دلیل فراهم نبودن اشتغال متناسب با رشتهٔ تحصیلی، به فروشندگی روی آورده‌اند.[۱۴] ۹۶ درصد سرپرستان خانواده‌های مهاجر در گلشهر، شاغل و بیشتر آنها کارگران ساده هستند.[۱۵] صاحبان مشاغل آزاد، طلاب و روحانیون گروه‌های شغلی بعدی را تشکیل می‌دهند.[۱۶] بخشی از زنان در زمین‌های کشاورزی اطراف گلشهر کار می‌کنند.[۱۷]

فرهنگ و هنر در گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]
کوچه‌های محرم در محله گلشهر مشهد
کوچه‌های محرم در محله گلشهر مشهد

فرهنگِ مراسم عروسی، عزا، مناسک مذهبی و سایر شئون اجتماعی ساکنان گلشهر با فرهنگ غالب مردم ایران متفاوت است.[۱۸] ادبیات عامیانهٔ خاصی در این محله رواج دارد که در ادبیات عامیانهٔ افغانستان ریشه دارد[۱۹] و عرضهٔ کتاب و موسیقی افغانستانی و تشکیل مدارس خودگردان، انجمن‌ها و نهادهای فرهنگی در محله به‌صورت کامل مشخص است.[۲۰]

چای سبز جایگاه ویژه‌ای در زندگی مهاجران دارد. در رستوران‌های گلشهر، «کباب» و «قابلی» مشتریان خود را دارد و دیوارهای چوبی و گچی، بخش‌های مردانه و زنانهٔ رستوران را از هم جدا می‌کند.[۲۱] هیئت‌های عزاداری، ماهیت طایفه‌ای و فامیلی دارند.[۲۲]

حضور جوانان و نوجوانان در هیئت‌های بزرگ مهاجران به‌وضوح دیده می‌شود.[۲۳] سبک‌های سنتی عزاداری در میان مهاجرین رنگ باخته و سبک‌های عزاداری ایرانی در هیئت‌ها رواج یافته است.[۲۴] در گذشته «قابلی» معروف‌ترین و مهم‌ترین غذای نذری هیئت‌های افغانستانی بود؛ اما امروزه این غذا کمتر طبخ شده و جای خود را به غذاهایی چون قیمه، چلومرغ و شله‌مشهدی داده است.[۲۵]

تفریح و سرگرمی در گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]

سالخوردگان مهاجر گلشهر، برای گذراندن اوقات فراغت به ورزش «تیراندازی با کمان» روی آورده‌اند.[۲۶]

مشکلات زیست‌محیطی گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]

نزدیکی «شلوغ بازار» به ایستگاه اتوبوس، درمانگاه، مؤسسات آموزشی و مدارس، این بخش را به شلوغ‌ترین بخش گلشهر تبدیل کرده است.[۲۷] در مرکز گلشهر، معابر کم‌عرض هستند که باعث بروز مشکلات ترافیکی شده[۲۸] و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه بر این مشکل افزوده است.[۲۹]

  1. معصومی، «در حاشیه؛ گلشهر»، خبرگزاری ایسنا.
  2. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 12.
  3. «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.
  4. یوسفی، «تأملی بر مرزبندی اجتماعی فضای شهری مشهد: طبقه‌بندی منزلتی نواحی شهر مشهد»، 61-91.
  5. Abbasi_Shavazi et al, "Second Generation Afghans in Iran: Integration Identity and Return", p.78.
  6. «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.
  7. یوسفی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 226.
  8. یوسفی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 233.
  9. جمشیدیها و علی‌بابایی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، ص 80.
  10. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.
  11. «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.
  12. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.
  13. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 12.
  14. «کابل‌شهر» ایران، روزنامه همشهری.
  15. یوسفی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 225.
  16. جمشیدیها و علی بابایی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، ص 80.
  17. «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.
  18. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 11.
  19. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 11.
  20. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 11.
  21. «کابل‌شهر» ایران، روزنامه همشهری.
  22. ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۹.
  23. ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۱۴.
  24. ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۸.
  25. ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۵.
  26. «تیروکمان، سرگرمی اهالی گلشهر مشهد»، سایت فرارو.
  27. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.
  28. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.
  29. «درد دل مردم گلشهر مشهد با خبرنگاران»،خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  • اخلاقی، آمنه و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، دومین کنفرانس ملی جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی، ۲۵ دی‌ماه ۱۳۹۳ش.
  • «تیروکمان، سرگرمی اهالی گلشهر مشهد»، سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
  • جمشیدی‌ها، غلامرضا و علی‌بابایی، یحیی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، نامهٔ علوم اجتماعی، شماره ۲۰، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش.
  • «درد دل مردم گلشهر مشهد با خبرنگاران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
  • ظریف پویا، محمدمحسن و صدر نبوی، فاطمه، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، نامه انسان‌شناسی، سال هفدهم، شماره ۳۱، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش.
  • «کابل‌شهر» ایران، روزنامه همشهری، تاریخ انتشار: ۳۰ مرداد ۱۳۹۸ش.
  • «گلشهر کجاست»، وب‌سایت روزنامه اعتماد، تاریخ انتشار: ۲۶ فروردین ۱۳۹۸ش.
  • معصومی، علیرضا، «در حاشیه؛ گلشهر»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ انتشار: ۸ مرداد ۱۳۹۷ش.
  • یوسفی، علی، «تأملی بر مرزبندی اجتماعی فضای شهری مشهد: طبقه‌بندی منزلتی نواحی شهر مشهد»، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، پاییز و زمستان ۱۳۸۸ش.
  • یوسفی، علی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، مسائل اجتماعی ایران، شماره ۱، تابستان ۱۳۹۲ش.
  • Abbasi_Shavazi, Mohammad Jalal et al. "Second Generation Afghans in Iran: Integration Identity and Return", Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit (AREU), 2008.