پرش به محتوا

پیش‌نویس:گلشهر: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
project>محمدمهدی محمدی
بدون خلاصۀ ویرایش
جز ۱۳ نسخه واردشده
 
(۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۸ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''<big>گلشهر</big>'''؛ از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین سکونت‌گاه‌های مهاجرین افغانستانی در مشهد.
[[پرونده:گلشهر.jpg|جایگزین=محلۀ گلشهر مشهد|بندانگشتی|محلۀ گلشهر مشهد]]
'''{{درشت|گلشهر}}'''؛ از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین سکونت‌گاه‌های مهاجرین افغانستانی در مشهد.


گلشهر، نامی آشنا برای مشهدی‌ها و افغانستانی‌های مقیم این شهر است؛ محله‌ای کوچک، آرام و بی‌حاشیه که خیابان‌ها، کوچه‌ها، خانه‌ها و مغازه‌های آن با هویت و زندگی افغانستانی‌های مهاجر گره خورده‌ است.
گلشهر محله‌ای کوچک و آرام در شرق مشهد است که بیشتر با حضور مهاجران افغانستانی شناخته می‌شود. این محله در گذشته روستای «گلشن» بود و با توسعه شهری، سکونتگاه مهاجران شد. حدود ۷۰ هزار نفر در گلشهر زندگی می‌کنند که نیمی از آن‌ها مهاجران افغانستانی، عمدتاً هزاره و مسلمان‌اند. اقتصاد محله حول بازارهای محلی مانند «شلوغ بازار» و «بازار ملل» می‌چرخد و بیشتر مردم شاغل یا فروشنده‌اند. فرهنگ و هنر گلشهر با ادبیات، مراسم مذهبی و غذاهای سنتی افغانستانی شکل گرفته است. مشکلات محله شامل تراکم جمعیت، معابر کم‌عرض و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه است.


==تاریخچه==
==تاریخچه گلشهر==
گلشهر در قدیم روستایی به‌نام «گلشن» بوده که به‌مرور زمین‌های کشاورزی آن به منازل مسکونی و اجاره‌ای تبدیل و به شهر مشهد وصل شده است. این محله از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تا کنون، سکونتگاه مهاجرین افغانستانی بوده است. اما خیلی پیش‌تر از آن، هستۀ اولیۀ گلشهر را آن دسته از طلاب و روحانیون افغانستانی پایه‌گذاری کردند که در سال 1353ش از عراق اخراج و وارد مشهد شدند.  
گلشهر در قدیم روستایی به‌نام «گلشن» بوده که به‌مرور زمین‌های کشاورزی آن به منازل مسکونی و اجاره‌ای تبدیل و به شهر [[مشهد]] وصل شده است. این محله از ابتدای پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] تا کنون، سکونتگاه [[مهاجران افغانستانی در ایران|مهاجرین افغانستانی]] بوده است.<ref>[https://www.isna.ir/photo/97050804220/درحاشیه-گلشهر معصومی، «در حاشیه؛ گلشهر»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> اما خیلی پیش‌تر از آن، هستهٔ اولیهٔ گلشهر را آن دسته از طلاب و روحانیون افغانستانی پایه‌گذاری کردند که در سال ۱۳۵۳ش از عراق اخراج و وارد مشهد شدند.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 12.</ref>


==موقعیت جغرافیایی==
==موقعیت جغرافیایی گلشهر==
گلشهر محله‌ای در شرق شهر مشهد و بالادست «صد متری» یا «بلوار شهید بابا نظر» قرار دارد که خیابان‌های «شهید آوینی»، «سخاوت»، «کرامت»، «گلبو» و «یعقوبی» از معابر اصلی آن به شمار می‌آیند. محله‌های «نیزه»، «ساختمان» و «پنج تن» نیز آن را احاطه کرده‌اند. گلشهر در پایین‌ترین رتبۀ منزلت مسکونی در میان نواحی شهر مشهد قرار دارد.  
گلشهر محله‌ای در شرق شهر مشهد و بالادست «صد متری» یا «بلوار شهید بابا نظر» قرار دارد که خیابان‌های «شهید آوینی»، «سخاوت»، «[[کرامت]]»، «گلبو» و «یعقوبی» از معابر اصلی آن به‌شمار می‌آیند. محله‌های «نیزه»، «ساختمان» و «پنج تن» نیز آن را احاطه کرده‌اند.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/122954/گلشهر-كجاست؟ «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.]</ref> گلشهر در پایین‌ترین رتبهٔ منزلت مسکونی در میان نواحی شهر مشهد قرار دارد.<ref>یوسفی، «تأملی بر مرزبندی اجتماعی فضای شهری مشهد: طبقه‌بندی منزلتی نواحی شهر مشهد»، 61-91.</ref>


==جمعیت‌شناسی==
==جمعیت‌شناسی گلشهر==
50-65 درصد جمعیت گلشهر را مهاجران افغانستانی با جمعیتی در حدود 70 هزار نفر تشکیل می‌دهد. قریب به‌اتفاق افغانستانی‌های ساکن گلشهر مسلمان، پیرو مذهب جعفری و از مردم هزاره بوده و در مکان‌هایی نزدیک به هم زندگی می‌کنند.  
۵۰–۶۵ درصد [[جمعیت]] گلشهر را مهاجران افغانستانی<ref>Abbasi_Shavazi et al, "Second Generation Afghans in Iran: Integration Identity and Return", p.78.</ref> با جمعیتی در حدود ۷۰ هزار نفر تشکیل می‌دهد.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/122954/گلشهر-كجاست؟ «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.]</ref> قریب به‌اتفاق افغانستانی‌های ساکن گلشهر [[مسلمان]]، پیرو مذهب جعفری و از مردم هزاره بوده<ref>یوسفی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 226.</ref> و در مکان‌هایی نزدیک به هم [[زندگی]] می‌کنند.<ref>یوسفی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 233.</ref>


==اقتصاد==
==اقتصاد گلشهر==
حدود 29 درصد مهاجران افغانستانی در گلشهر، خانه‌های ملکی دارند. «شلوغ بازار» شامل یک خیابان و کوچه‌های منتهی به آن، مرکز محلۀ گلشهر را تشکیل می‌دهد که علاوه بر کارکرد اقتصادی، مرکز عمدۀ تعاملات اجتماعی و حتی فرهنگی محله به‌شمار می‌آید. تراكم زياد جمعيت افغانستانی‌ها در گلشهر سبب شده كه اقتصاد محله رونق بيشتری داشته باشد.  «بازار ملل» که بزرگ‌ترین بازار شمال شرق کشور است، در ابتدای بلوار اصلی گلشهر، «بلوار شهید آوینی» ساخته شده است.  مهاجرین به تولید و عرضۀ لباس و خوراکی‌های سنتی افغانستان در بازار گلشهر می‌پردازند.  در این میان، دانش‌آموختگانی هم هستند که به‌دلیل فراهم نبودن اشتغال متناسب با رشتۀ تحصیلی، به فروشندگی روی آورده‌اند.  96 درصد سرپرستان خانواده‌های مهاجر در گلشهر، شاغل و بیشتر آنها کارگران ساده هستند.  صاحبان مشاغل آزاد، طلاب و روحانیون گروه‌های شغلی بعدی را تشکیل می‌دهند.  بخشی از زنان در زمين‌های كشاورزی اطراف گلشهر كار می‌کنند.
[[پرونده:گلشهر۲.jpg|جایگزین=شلوغ بازار مهاجران افغانستانی در شهر گلشهر در حاشیه مشهد|بندانگشتی|شلوغ بازار مهاجران افغانستانی در شهر گلشهر در حاشیه مشهد]]
حدود ۲۹ درصد مهاجران افغانستانی در گلشهر، خانه‌های ملکی دارند.<ref>جمشیدیها و علی‌بابایی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، ص 80.</ref> «شلوغ بازار» شامل یک خیابان و کوچه‌های منتهی به آن، مرکز محلهٔ [[گلشهر]] را تشکیل می‌دهد که علاوه بر کارکرد اقتصادی، مرکز عمدهٔ تعاملات اجتماعی و حتی فرهنگی محله به‌شمار می‌آید.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.</ref>


==فرهنگ و هنر==
تراکم زیاد جمعیت افغانستانی‌ها در گلشهر سبب شده که اقتصاد محله رونق بیشتری داشته باشد.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/122954/گلشهر-كجاست؟ «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.]</ref> «بازار ملل» که بزرگ‌ترین بازار شمال شرق کشور است، در ابتدای بلوار اصلی گلشهر، «بلوار شهید آوینی» ساخته شده است.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.</ref> مهاجرین به تولید و عرضهٔ لباس و خوراکی‌های سنتی افغانستان در بازار گلشهر می‌پردازند.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 12.</ref>
فرهنگِ مراسم عروسی، عزا، مناسک مذهبی و سایر شئون اجتماعی ساکنان گلشهر با فرهنگ غالب مردم ایران متفاوت است.  ادبیات عامیانۀ خاصی در این محله رواج دارد که در ادبیات عامیانۀ افغانستان ریشه دارد  و عرضۀ کتاب و موسیقی افغانستانی و تشکیل مدارس خودگردان، انجمن‌ها و نهادهای فرهنگی در محله به‌صورت کامل مشخص است.
چای سبز جایگاه ویژه‌ای در زندگی مهاجران دارد. در رستوران‌های گلشهر، «کباب» و «قابلی»‌ مشتریان خود را دارد و دیوارهای چوبی و گچی، بخش‌های مردانه و زنانۀ رستوران را از هم جدا می‌کند.  
هیئت‌های عزاداری، ماهیت طایفه‌ای و فامیلی دارند.  حضور جوانان و نوجوانان در هیئت‌های بزرگ مهاجران به‌وضوح دیده می‌شود. سبک‌های سنتی عزاداری در میان مهاجرین رنگ باخته و سبک‌های عزاداری ایرانی در هیئت‌ها رواج یافته است. در گذشته «قابلی» معروف‌ترین و مهم‌ترین غذای نذری هیئت‌های افغانستانی بود؛ اما امروزه این غذا کمتر طبخ شده و جای خود را به غذاهایی چون قیمه، چلومرغ و شله‌مشهدی داده است.  


==تفریح و سرگرمی==
در این میان، دانش‌آموختگانی هم هستند که به‌دلیل فراهم نبودن اشتغال متناسب با رشتهٔ تحصیلی، به فروشندگی روی آورده‌اند.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/73742/%C2«Ú©Ø§Ø¨Ù„‌شهر%C2»-ایران.html «کابل‌شهر» ایران، روزنامه همشهری.]</ref> ۹۶ درصد سرپرستان خانواده‌های مهاجر در گلشهر، شاغل و بیشتر آنها کارگران ساده هستند.<ref>یوسفی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 225.</ref> صاحبان مشاغل آزاد، طلاب و روحانیون گروه‌های شغلی بعدی را تشکیل می‌دهند.<ref>جمشیدیها و علی بابایی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، ص 80.</ref> بخشی از زنان در زمین‌های کشاورزی اطراف گلشهر کار می‌کنند.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/122954/گلشهر-كجاست؟ «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.]</ref>
سالخوردگان مهاجر گلشهر، برای گذراندن اوقات فراغت به ورزش «تیراندازی با کمان» روی آورده‌اند.  


==مشکلات زیست‌محیطی==
==فرهنگ و هنر در گلشهر==
نزدیکی «شلوغ بازار» به ایستگاه اتوبوس، درمانگاه، مؤسسات آموزشی و مدارس، این بخش را به شلوغ‌ترین بخش گلشهر تبدیل کرده است. در مرکز گلشهر، معابر کم‌عرض هستند که باعث بروز مشکلات ترافیکی شده و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه بر این مشکل افزوده است.  
[[پرونده:گلشهر۱.jpg|جایگزین=کوچه‌های محرم در محله گلشهر مشهد|بندانگشتی|کوچه‌های محرم در محله گلشهر مشهد]]
فرهنگِ [[مراسم عروسی]]، عزا، مناسک مذهبی و سایر شئون اجتماعی ساکنان گلشهر با فرهنگ غالب مردم [[ایران]] متفاوت است.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 11.</ref> ادبیات عامیانهٔ خاصی در این محله رواج دارد که در ادبیات عامیانهٔ افغانستان ریشه دارد<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 11.</ref> و عرضهٔ [[کتاب]] و [[موسیقی محلی افغانستان|موسیقی افغانستانی]] و تشکیل [[مدارس خودگردان]]، انجمن‌ها و نهادهای فرهنگی در محله به‌صورت کامل مشخص است.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 11.</ref>
 
[[چای]] سبز جایگاه ویژه‌ای در زندگی مهاجران دارد. در رستوران‌های گلشهر، «کباب» و «قابلی» مشتریان خود را دارد و دیوارهای چوبی و گچی، بخش‌های مردانه و زنانهٔ رستوران را از هم جدا می‌کند.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/73742/%C2«Ú©Ø§Ø¨Ù„‌شهر%C2»-ایران.html «کابل‌شهر» ایران، روزنامه همشهری.]</ref> [[هیئت|هیئت‌های]] [[عزاداری]]، ماهیت طایفه‌ای و فامیلی دارند.<ref>ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۹.</ref>
 
حضور [[جوانی|جوانان]] و [[نوجوانی|نوجوانان]] در هیئت‌های بزرگ مهاجران به‌وضوح دیده می‌شود.<ref>ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۱۴.</ref> سبک‌های سنتی عزاداری در میان مهاجرین رنگ باخته و سبک‌های عزاداری ایرانی در هیئت‌ها رواج یافته است.<ref>ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۸.</ref> در گذشته «قابلی» معروف‌ترین و مهم‌ترین غذای [[نذری]] هیئت‌های افغانستانی بود؛ اما امروزه این غذا کمتر طبخ شده و جای خود را به غذاهایی چون [[خورش قیمه|قیمه]]، چلومرغ و [[شله مشهدی|شله‌مشهدی]] داده است.<ref>ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۵.</ref>
 
==تفریح و سرگرمی در گلشهر==
[[سالمند|سالخوردگان]] مهاجر گلشهر، برای گذراندن اوقات فراغت به [[ورزش]] «تیراندازی با کمان» روی آورده‌اند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/485835/تصاویر-تیروکمان-سرگرمی-اهالی-گلشهر-مشهد «تیروکمان، سرگرمی اهالی گلشهر مشهد»، سایت فرارو.]</ref>
 
==مشکلات زیست‌محیطی گلشهر==
نزدیکی «شلوغ بازار» به ایستگاه اتوبوس، درمانگاه، مؤسسات آموزشی و مدارس، این بخش را به شلوغ‌ترین بخش گلشهر تبدیل کرده است.<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.</ref> در مرکز گلشهر، معابر کم‌عرض هستند که باعث بروز مشکلات ترافیکی شده<ref>اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.</ref> و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه بر این مشکل افزوده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83301417/درد-دل-مردم-گلشهر-مشهد-با-خبرنگاران «درد دل مردم گلشهر مشهد با خبرنگاران»،خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>


==پانویس==
==پانویس==
خط ۳۰: خط ۳۹:


==منابع==
==منابع==
* اخلاقی، آمنه و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محله‌ی گلشهر مشهد»، دومین کنفرانس ملی جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی، ۲۵ دی‌ماه ۱۳۹۳ش.
{{آغاز منابع}}
* «تیروکمان، سرگرمی اهالی گلشهر مشهد»، سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ‌۷ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
* اخلاقی، آمنه و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، دومین کنفرانس ملی جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی، ۲۵ دی‌ماه ۱۳۹۳ش.
* جمشیدی‌ها، غلامرضا و علی‌بابایی، یحیی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، نامه‌ی علوم اجتماعی، شماره ۲۰، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش.
* «تیروکمان، سرگرمی اهالی گلشهر مشهد»، سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
* «درد دل مردم گلشهر مشهد با خبرنگاران»، ‌خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
* جمشیدی‌ها، غلامرضا و علی‌بابایی، یحیی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، نامهٔ علوم اجتماعی، شماره ۲۰، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش.
* «درد دل مردم گلشهر مشهد با خبرنگاران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
* ظریف پویا، محمدمحسن و صدر نبوی، فاطمه، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، نامه انسان‌شناسی، سال هفدهم، شماره ۳۱، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش.
* ظریف پویا، محمدمحسن و صدر نبوی، فاطمه، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، نامه انسان‌شناسی، سال هفدهم، شماره ۳۱، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش.
* «کابل‌شهر» ایران،‌ روزنامه همشهری، تاریخ انتشار: ۳۰ مرداد ۱۳۹۸ش.
* «کابل‌شهر» ایران، روزنامه همشهری، تاریخ انتشار: ۳۰ مرداد ۱۳۹۸ش.
* «گلشهر کجاست»، وب‌سایت روزنامه اعتماد، تاریخ انتشار: ۲۶ فروردین ۱۳۹۸ش.
* «گلشهر کجاست»، وب‌سایت روزنامه اعتماد، تاریخ انتشار: ۲۶ فروردین ۱۳۹۸ش.
* معصومی، علیرضا، «در حاشیه؛ گلشهر»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ انتشار: 8 مرداد 1397ش.
* معصومی، علیرضا، «در حاشیه؛ گلشهر»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ انتشار: ۸ مرداد ۱۳۹۷ش.
* یوسفی، علی، «تأملی بر مرزبندی اجتماعی فضای شهری مشهد: طبقه‌بندی منزلتی نواحی شهر مشهد»، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، پاییز و زمستان ۱۳۸۸ش.
* یوسفی، علی، «تأملی بر مرزبندی اجتماعی فضای شهری مشهد: طبقه‌بندی منزلتی نواحی شهر مشهد»، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، پاییز و زمستان ۱۳۸۸ش.
* یوسفی، علی و دیگران، «شبکۀ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، مسائل اجتماعی ایران، شماره ۱، تابستان ۱۳۹۲ش.
* یوسفی، علی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، مسائل اجتماعی ایران، شماره ۱، تابستان ۱۳۹۲ش.
* Abbasi_Shavazi, Mohammad Jalal et al. "Second Generation Afghans in Iran: Integration Identity and Return", Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit (AREU), 2008.
* Abbasi_Shavazi, Mohammad Jalal et al. "Second Generation Afghans in Iran: Integration Identity and Return", Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit (AREU), 2008.
{{پایان منابع}}
{{خراسان رضوی-افقی}}


[[رده: ویکی‌زندگی]]
[[رده:جامعه افغانستان]]
[[رده: افغانستان]]
[[رده:مشهد]]
[[رده:مناطق مسکونی]]

نسخهٔ کنونی تا ۷ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۴۴

محلۀ گلشهر مشهد
محلۀ گلشهر مشهد

گلشهر؛ از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین سکونت‌گاه‌های مهاجرین افغانستانی در مشهد.

گلشهر محله‌ای کوچک و آرام در شرق مشهد است که بیشتر با حضور مهاجران افغانستانی شناخته می‌شود. این محله در گذشته روستای «گلشن» بود و با توسعه شهری، سکونتگاه مهاجران شد. حدود ۷۰ هزار نفر در گلشهر زندگی می‌کنند که نیمی از آن‌ها مهاجران افغانستانی، عمدتاً هزاره و مسلمان‌اند. اقتصاد محله حول بازارهای محلی مانند «شلوغ بازار» و «بازار ملل» می‌چرخد و بیشتر مردم شاغل یا فروشنده‌اند. فرهنگ و هنر گلشهر با ادبیات، مراسم مذهبی و غذاهای سنتی افغانستانی شکل گرفته است. مشکلات محله شامل تراکم جمعیت، معابر کم‌عرض و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه است.

تاریخچه گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]

گلشهر در قدیم روستایی به‌نام «گلشن» بوده که به‌مرور زمین‌های کشاورزی آن به منازل مسکونی و اجاره‌ای تبدیل و به شهر مشهد وصل شده است. این محله از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تا کنون، سکونتگاه مهاجرین افغانستانی بوده است.[۱] اما خیلی پیش‌تر از آن، هستهٔ اولیهٔ گلشهر را آن دسته از طلاب و روحانیون افغانستانی پایه‌گذاری کردند که در سال ۱۳۵۳ش از عراق اخراج و وارد مشهد شدند.[۲]

موقعیت جغرافیایی گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]

گلشهر محله‌ای در شرق شهر مشهد و بالادست «صد متری» یا «بلوار شهید بابا نظر» قرار دارد که خیابان‌های «شهید آوینی»، «سخاوت»، «کرامت»، «گلبو» و «یعقوبی» از معابر اصلی آن به‌شمار می‌آیند. محله‌های «نیزه»، «ساختمان» و «پنج تن» نیز آن را احاطه کرده‌اند.[۳] گلشهر در پایین‌ترین رتبهٔ منزلت مسکونی در میان نواحی شهر مشهد قرار دارد.[۴]

جمعیت‌شناسی گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]

۵۰–۶۵ درصد جمعیت گلشهر را مهاجران افغانستانی[۵] با جمعیتی در حدود ۷۰ هزار نفر تشکیل می‌دهد.[۶] قریب به‌اتفاق افغانستانی‌های ساکن گلشهر مسلمان، پیرو مذهب جعفری و از مردم هزاره بوده[۷] و در مکان‌هایی نزدیک به هم زندگی می‌کنند.[۸]

اقتصاد گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]
شلوغ بازار مهاجران افغانستانی در شهر گلشهر در حاشیه مشهد
شلوغ بازار مهاجران افغانستانی در شهر گلشهر در حاشیه مشهد

حدود ۲۹ درصد مهاجران افغانستانی در گلشهر، خانه‌های ملکی دارند.[۹] «شلوغ بازار» شامل یک خیابان و کوچه‌های منتهی به آن، مرکز محلهٔ گلشهر را تشکیل می‌دهد که علاوه بر کارکرد اقتصادی، مرکز عمدهٔ تعاملات اجتماعی و حتی فرهنگی محله به‌شمار می‌آید.[۱۰]

تراکم زیاد جمعیت افغانستانی‌ها در گلشهر سبب شده که اقتصاد محله رونق بیشتری داشته باشد.[۱۱] «بازار ملل» که بزرگ‌ترین بازار شمال شرق کشور است، در ابتدای بلوار اصلی گلشهر، «بلوار شهید آوینی» ساخته شده است.[۱۲] مهاجرین به تولید و عرضهٔ لباس و خوراکی‌های سنتی افغانستان در بازار گلشهر می‌پردازند.[۱۳]

در این میان، دانش‌آموختگانی هم هستند که به‌دلیل فراهم نبودن اشتغال متناسب با رشتهٔ تحصیلی، به فروشندگی روی آورده‌اند.[۱۴] ۹۶ درصد سرپرستان خانواده‌های مهاجر در گلشهر، شاغل و بیشتر آنها کارگران ساده هستند.[۱۵] صاحبان مشاغل آزاد، طلاب و روحانیون گروه‌های شغلی بعدی را تشکیل می‌دهند.[۱۶] بخشی از زنان در زمین‌های کشاورزی اطراف گلشهر کار می‌کنند.[۱۷]

فرهنگ و هنر در گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]
کوچه‌های محرم در محله گلشهر مشهد
کوچه‌های محرم در محله گلشهر مشهد

فرهنگِ مراسم عروسی، عزا، مناسک مذهبی و سایر شئون اجتماعی ساکنان گلشهر با فرهنگ غالب مردم ایران متفاوت است.[۱۸] ادبیات عامیانهٔ خاصی در این محله رواج دارد که در ادبیات عامیانهٔ افغانستان ریشه دارد[۱۹] و عرضهٔ کتاب و موسیقی افغانستانی و تشکیل مدارس خودگردان، انجمن‌ها و نهادهای فرهنگی در محله به‌صورت کامل مشخص است.[۲۰]

چای سبز جایگاه ویژه‌ای در زندگی مهاجران دارد. در رستوران‌های گلشهر، «کباب» و «قابلی» مشتریان خود را دارد و دیوارهای چوبی و گچی، بخش‌های مردانه و زنانهٔ رستوران را از هم جدا می‌کند.[۲۱] هیئت‌های عزاداری، ماهیت طایفه‌ای و فامیلی دارند.[۲۲]

حضور جوانان و نوجوانان در هیئت‌های بزرگ مهاجران به‌وضوح دیده می‌شود.[۲۳] سبک‌های سنتی عزاداری در میان مهاجرین رنگ باخته و سبک‌های عزاداری ایرانی در هیئت‌ها رواج یافته است.[۲۴] در گذشته «قابلی» معروف‌ترین و مهم‌ترین غذای نذری هیئت‌های افغانستانی بود؛ اما امروزه این غذا کمتر طبخ شده و جای خود را به غذاهایی چون قیمه، چلومرغ و شله‌مشهدی داده است.[۲۵]

تفریح و سرگرمی در گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]

سالخوردگان مهاجر گلشهر، برای گذراندن اوقات فراغت به ورزش «تیراندازی با کمان» روی آورده‌اند.[۲۶]

مشکلات زیست‌محیطی گلشهر

[ویرایش | ویرایش مبدأ]

نزدیکی «شلوغ بازار» به ایستگاه اتوبوس، درمانگاه، مؤسسات آموزشی و مدارس، این بخش را به شلوغ‌ترین بخش گلشهر تبدیل کرده است.[۲۷] در مرکز گلشهر، معابر کم‌عرض هستند که باعث بروز مشکلات ترافیکی شده[۲۸] و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه بر این مشکل افزوده است.[۲۹]

  1. معصومی، «در حاشیه؛ گلشهر»، خبرگزاری ایسنا.
  2. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 12.
  3. «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.
  4. یوسفی، «تأملی بر مرزبندی اجتماعی فضای شهری مشهد: طبقه‌بندی منزلتی نواحی شهر مشهد»، 61-91.
  5. Abbasi_Shavazi et al, "Second Generation Afghans in Iran: Integration Identity and Return", p.78.
  6. «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.
  7. یوسفی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 226.
  8. یوسفی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 233.
  9. جمشیدیها و علی‌بابایی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، ص 80.
  10. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.
  11. «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.
  12. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.
  13. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 12.
  14. «کابل‌شهر» ایران، روزنامه همشهری.
  15. یوسفی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، ص 225.
  16. جمشیدیها و علی بابایی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، ص 80.
  17. «گلشهر کجاست»، روزنامه اعتماد.
  18. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 11.
  19. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 11.
  20. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 11.
  21. «کابل‌شهر» ایران، روزنامه همشهری.
  22. ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۹.
  23. ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۱۴.
  24. ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۸.
  25. ظریف پویا و صدر نبوی، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، ص ۲۰۵.
  26. «تیروکمان، سرگرمی اهالی گلشهر مشهد»، سایت فرارو.
  27. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.
  28. اخلاقی و دیگران، «دلایل جدایی‌گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، ص 9.
  29. «درد دل مردم گلشهر مشهد با خبرنگاران»،خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  • اخلاقی، آمنه و دیگران، «دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محلهٔ گلشهر مشهد»، دومین کنفرانس ملی جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی، ۲۵ دی‌ماه ۱۳۹۳ش.
  • «تیروکمان، سرگرمی اهالی گلشهر مشهد»، سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
  • جمشیدی‌ها، غلامرضا و علی‌بابایی، یحیی، «بررسی عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرین افغانی: با تکیه بر ساکنین شهرک گلشهر»، نامهٔ علوم اجتماعی، شماره ۲۰، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش.
  • «درد دل مردم گلشهر مشهد با خبرنگاران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
  • ظریف پویا، محمدمحسن و صدر نبوی، فاطمه، «تغییرات مناسک عزاداری ماه محرم در بین افغانستانی‌های مقیم شهر مشهد در گذر زمان»، نامه انسان‌شناسی، سال هفدهم، شماره ۳۱، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش.
  • «کابل‌شهر» ایران، روزنامه همشهری، تاریخ انتشار: ۳۰ مرداد ۱۳۹۸ش.
  • «گلشهر کجاست»، وب‌سایت روزنامه اعتماد، تاریخ انتشار: ۲۶ فروردین ۱۳۹۸ش.
  • معصومی، علیرضا، «در حاشیه؛ گلشهر»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ انتشار: ۸ مرداد ۱۳۹۷ش.
  • یوسفی، علی، «تأملی بر مرزبندی اجتماعی فضای شهری مشهد: طبقه‌بندی منزلتی نواحی شهر مشهد»، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، پاییز و زمستان ۱۳۸۸ش.
  • یوسفی، علی و دیگران، «شبکهٔ اجتماعی مهاجران افغان در مشهد؛ مورد پژوهش: مهاجران ساکن شهرک گلشهر»، مسائل اجتماعی ایران، شماره ۱، تابستان ۱۳۹۲ش.
  • Abbasi_Shavazi, Mohammad Jalal et al. "Second Generation Afghans in Iran: Integration Identity and Return", Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit (AREU), 2008.